De bruine vloot bestaat uit historische zeilschepen die vroeger vracht vervoerden: klippers, tjalken, aken en botters, veel ervan meer dan honderd jaar oud. Tegenwoordig varen ze met groepen gasten over de Waddenzee en het IJsselmeer. Een schipper en een maat hebben de leiding, de gasten helpen mee met zeilen hijsen, schoten aantrekken en zwaarden laten zakken. Het hoogtepunt op het wad is droogvallen: bij eb blijft het schip op een zandplaat staan en kan iedereen van boord stappen.
Waarom een platbodem kan droogvallen
Een platbodem heeft geen diepe kiel maar een vlakke bodem. Voor koers houden aan de wind heeft het schip zijzwaarden, grote houten platen aan beide kanten die bij het zeilen omlaag gaan. Door die bouw kan het schip ondiep water in en bij laag water rechtop op de bodem blijven staan. Na een paar uur komt het water terug en vaart het schip verder.
Tijdens het droogvallen lopen gasten over het wad, zoeken schelpen en wormhopen of zien in de verte zeehonden op een plaat liggen. De Waddenzee staat sinds 2009 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.
Waddenzee of IJsselmeer
Voor tochten op de Waddenzee zijn Harlingen en de havens van de eilanden de gebruikelijke vertrekpunten. Het getij bepaalt daar de route en de tijden, en meerdaagse tochten doen havens aan op Terschelling, Vlieland of Ameland. Het IJsselmeer heeft geen getij en is vaak rustiger. Vanuit havens als Enkhuizen, Stavoren, Makkum en Lemmer varen schepen naar de oude Zuiderzeestadjes, zoals Hindeloopen en Medemblik. Voor een eerste kennismaking volstaat een dagtocht, voor droogvallen en eilandhoppen is een weekend of langer beter.
De schepen zelf hebben elk een eigen geschiedenis. Veel ervan voeren ooit met turf, graan, zand of vis over de Zuiderzee en de binnenwateren, en werden later omgebouwd voor passagiers. Namen, bouwjaar en vroegere lading staan vaak op een bord aan boord, en de schipper vertelt er onderweg graag over.
Aan boord
De meeste schepen hebben plaats voor een groep van ongeveer tien tot dertig personen. Beneden zijn hutten of kooien, een kombuis en een salon. Vaak koken gasten zelf of verzorgt de bemanning de maaltijden, afhankelijk van het arrangement. Meezeilen is niet verplicht, maar de meeste groepen doen het graag; ervaring is niet nodig, de schipper legt alles uit.
Omdat het hele schip voor een groep is, is zeilen op een platbodem gewild bij vriendengroepen, families en bedrijven. Ook voor schoolreizen worden deze schepen al jarenlang gebruikt.
Een dag aan boord
Een vaardag begint na het ontbijt met de briefing van de schipper: waar de wind vandaan komt, hoe laat het tij keert en welke haven of plaat het doel is. Daarna gaan de trossen los en worden de zeilen gehesen, wat met een groep handen aan de lijnen gebeurt. Onderweg wisselen deelnemers elkaar af aan het roer, bij de zwaarden en in de kombuis.
Op de Waddenzee wordt de dag ingedeeld rond het getij. Bij opkomend water vaart het schip over de ondiepe delen, bij afgaand water kan het op een plaat droogvallen of een haven binnenlopen. 's Avonds ligt het schip in een haven of voor anker, en eindigt de dag aan dek of in de salon. Een meerdaagse tocht voert zo langs verschillende eilanden en havens, met elke dag een ander uitzicht.
Beste periode en kleding
Het vaarseizoen loopt ruwweg van april tot en met oktober. In het voorjaar en najaar is het rustiger op het water, maar ook kouder. Ook in de zomer is het op open water frisser dan aan land, dus regenkleding, een warme trui en een muts horen in de tas. Schoenen met een zachte, lichte zool beschermen het houten dek en geven grip. Een zachte weekendtas past beter in een kooi dan een koffer.
Een zaklamp of hoofdlamp komt van pas in de hutten en 's avonds aan dek. Handschoenen maken het werk aan de lijnen prettiger, vooral in het voor- en najaar, wanneer de touwen nat en koud kunnen zijn.
Veelgestelde vragen
Wat is droogvallen op het wad?
Bij eb zakt het water zo ver dat een platbodem op een zandplaat komt te staan. Dankzij de vlakke bodem blijft het schip rechtop staan en kunnen de gasten over het wad lopen tot het water terugkomt.
Is zeilervaring nodig om mee te varen op een platbodem?
Nee, de schipper en de maat hebben de leiding en leggen uit wat er moet gebeuren. Gasten helpen mee met zeilen hijsen en zwaarden laten zakken, maar dat is niet verplicht.
Met hoeveel personen kan een platbodem gehuurd worden?
De meeste schepen van de bruine vloot varen met groepen van ongeveer tien tot dertig personen. Er zijn zowel kleinere als grotere schepen.
