De Elfstedentocht op de schaats is sinds 1909 pas vijftien keer verreden, de laatste keer in 1997. Op de fiets kan de route elk jaar. Langs het knooppuntennetwerk loopt een fietsroute van ongeveer 240 kilometer langs alle elf Friese steden, van Leeuwarden tot Dokkum. Onderweg verzamelen fietsers in elke stad een stempel. De route voert over dijken, langs meren en door weilanden, en laat Friesland zien zoals weinig andere tochten dat doen.
De elf steden
De route verbindt Leeuwarden, Sneek, IJlst, Sloten, Stavoren, Hindeloopen, Workum, Bolsward, Harlingen, Franeker en Dokkum. Die volgorde volgt de klassieke schaatsroute, maar fietsers kunnen in elke stad beginnen. De steden verschillen sterk: Sloten is het kleinste stadje van Friesland met een stadsgracht en een molen, Hindeloopen ligt direct aan het IJsselmeer, Franeker heeft het Eise Eisinga Planetarium en Harlingen een haven aan de Waddenzee.
Tussen de steden loopt de route door een landschap van weilanden met zwartbonte koeien, terpdorpen, kerkjes op heuvels en lange dijken langs het IJsselmeer. Het zuidwesten rond Sloten, Stavoren en Hindeloopen is waterrijk, met meren als het Slotermeer en de Fluessen in de buurt. Het noordelijke deel naar Dokkum is juist open en weids, met uitzicht tot ver over het kleilandschap.
Stempelkaart en oorkonde
Bij de fietskaart van de route hoort een stempelkaart. In elke stad is een officiële stempelpost, vaak bij een museum, winkel of horecazaak. Wie alle elf stempels heeft verzameld, kan de volle kaart bij een van de stempelposten inruilen voor een oorkonde. Fietskaart en stempelkaart zijn te koop op verschillende plekken in Friesland en online.
De stempels maken de tocht ook tot een aanleiding om in elke stad even af te stappen. Wie bij de stempelpost binnenloopt, ziet vaak meteen iets van de stad: een oud stadhuis, een waag of een haventje.
De route verdelen over dagen
In een dag rijden is voor getrainde wielrenners haalbaar, maar de meeste fietsers verdelen de 240 kilometer over drie tot vijf dagen. Met vier dagen komt een dagafstand uit op ongeveer 60 kilometer, wat ruimte laat voor een terras, een museum of een stop bij een meer. Een logische indeling is om te overnachten in steden als Sneek, Hindeloopen of Workum, Harlingen en Dokkum. Friesland is vlak, maar de wind op dijken en langs het IJsselmeer kan een dagetappe flink zwaarder maken dan de kilometers doen vermoeden.
Fietsen zijn te huur in onder meer Leeuwarden, dat per trein goed bereikbaar is. Ook Sneek, IJlst, Stavoren, Hindeloopen, Workum, Harlingen en Franeker hebben een treinstation, wat het mogelijk maakt om een deel van de route over te slaan of later in te stappen.
Wat mee te nemen
Voor een meerdaagse tocht is een fiets met versnellingen en fietstassen de meest praktische keuze. Regenkleding hoort in elke tas, want het Friese weer wisselt snel, en op open stukken is weinig beschutting. Verder zijn een reparatieset, een fietsslot, zonnebrand en voldoende water nuttig. Tussen de steden liggen soms lange stukken zonder winkel of café, zeker in het noorden, dus wat eten meenemen is verstandig.
De fietskaart is handig naast een navigatie-app, omdat de route het knooppuntennetwerk volgt en de nummers onderweg op de bordjes staan. Bewaar de stempelkaart in een waterdicht hoesje, zodat de stempels niet uitlopen.
Beste periode
Van april tot en met september zijn de dagen lang en zijn terrassen, musea en accommodaties open. In mei en juni bloeien de bermen en is het nog niet op zijn drukst. Jaarlijks op Pinkstermaandag wordt de Fietselfstedentocht gereden, een georganiseerde tocht in een dag met start en finish in Bolsward en vele duizenden deelnemers. Wie de route liever in rust rijdt, kiest een andere periode.
In het voor- en najaar is het rustiger en zijn overnachtingen makkelijker te vinden, maar kan de wind stevig staan en zijn de dagen korter. Houd bij een tocht buiten het zomerseizoen rekening met aangepaste openingstijden van musea en stempelposten.
Veelgestelde vragen
Hoe lang is de Elfstedenroute op de fiets?
De fietsroute langs de elf Friese steden is ongeveer 240 kilometer. De meeste fietsers verdelen die afstand over drie tot vijf dagen.
Waar is de stempelkaart voor de Elfstedenroute te koop?
De fietskaart met stempelkaart is te koop op verschillende plekken in Friesland en online. In elke stad is een officiële stempelpost.
Wanneer is de Fietselfstedentocht?
De georganiseerde Fietselfstedentocht wordt jaarlijks op Pinkstermaandag gereden, met start en finish in Bolsward. De route zelf kan het hele jaar op eigen gelegenheid gefietst worden.
